Hải Quan Là Gì? Vai Trò & Quy Trình Quản Lý Trong XNK
Cơ quan hải quan không chỉ là đơn vị kiểm soát biên giới, mà còn là nhân tố trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ và chi phí của mỗi lô hàng thông qua các quy trình quản lý hải quan nghiêm ngặt.
Việc nắm vững vai trò của hải quan cùng các quy định liên quan sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kê khai, tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý.
Bài viết dưới đây, Xuất nhập khẩu Lê Ánh sẽ chia sẻ về Hải Quan Là Gì? Vai Trò & Quy Trình Quản Lý Trong XNK, giúp bạn nắm vững khái niệm cơ bản đến những kinh nghiệm thực tế khi làm việc với cơ quan hải quan hiện nay.
1. Tổng Quan Về Cơ Quan Hải Quan
Hải quan là cơ quan nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh, quá cảnh và đấu tranh phòng, chống buôn lậu hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.
Cơ cấu tổ chức
Hệ thống hải quan được tổ chức chặt chẽ theo 3 cấp:
- Cấp Trung ương: Cơ quan quản lý cao nhất về Hải quan thuộc Bộ Tài chính (chịu trách nhiệm ban hành chính sách và giám sát chung).
- Cấp địa phương (Cục Hải quan): Quản lý hoạt động hải quan trên địa bàn một hoặc nhiều tỉnh, thành phố.
- Cấp thực thi (Chi cục Hải quan): Nơi trực tiếp tiếp nhận tờ khai, kiểm tra hàng hóa và quyết định thông quan cho doanh nghiệp.
Khám phá chương trình đào tạo khai báo hải quan tại Lê Ánh, được thiết kế với kiến thức thực tiễn, cập nhật mới nhất về quy định hải quan. Đào tạo giúp học viên tối ưu hóa quy trình xuất nhập khẩu, nâng cao hiệu quả hoạt động. Tìm hiểu chi tiết tại đây: https://xuatnhapkhauleanh.edu.vn/khoa-hoc/khoa-hoc-khai-bao-hai-quan.html
2. Nhiệm Vụ và Vai Trò Của Hải Quan Trong Hoạt Động XNK
a/ Vai Trò Của Hải Quan Trong Hoạt Động XNK
Cơ quan hải quan đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì trật tự thương mại:
- Kiểm soát và giám sát giao dịch biên giới: Đảm bảo toàn bộ hàng hóa ra vào lãnh thổ đều minh bạch và đúng pháp luật.
- Bảo vệ nền sản xuất nội địa: Thực thi các biện pháp tự vệ, thuế chống bán phá giá để tạo môi trường kinh doanh công bằng.
- An ninh quốc gia và cộng đồng: Ngăn chặn các mặt hàng nguy hiểm như vũ khí, chất nổ, ma túy hoặc hàng hóa vi phạm quy định về môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm.
- Thúc đẩy thương mại quốc tế: Thông qua việc áp dụng ưu đãi thuế từ các hiệp định tự do thương mại (FTA), hải quan giúp hàng hóa Việt Nam dễ dàng tiếp cận thị trường thế giới và ngược lại.
Hải Quan Là Gì? Vai Trò & Quy Trình Quản Lý Trong XNK
b/ Chức Năng Và Nhiệm Vụ Của Cơ Quan Hải Quan
Cơ quan hải quan có các nhiệm vụ thực tế sau:
- Thực hiện thủ tục và giám sát: Kiểm tra hồ sơ và thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải để đảm bảo tuân thủ đúng quy định về xuất nhập khẩu.
- Quản lý thuế: Tính thuế, thu thuế và các khoản thu khác đối với hàng hóa XNK, đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước.
- Chống gian lận thương mại: Kiểm tra xuất xứ (C/O), mã số hàng hóa (HS Code) và trị giá khai báo để tránh thất thu thuế.
- Phòng chống buôn lậu: Lực lượng hải quan chuyên trách thực hiện tuần tra, kiểm soát tại các cửa khẩu và địa bàn hoạt động hải quan.
- Thống kê hải quan: Thu thập, phân tích số liệu về kim ngạch XNK để phục vụ công tác điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ.
- Kiểm tra sau thông quan: Sau khi hàng đã về kho, hải quan vẫn có quyền kiểm tra sổ sách, chứng từ của doanh nghiệp trong vòng 5 năm.
3. Quy Trình Quản Lý Hải Quan Trong Xuất Nhập Khẩu
Hiện nay, quy trình quản lý được thực hiện chủ yếu qua Hệ thống thông quan tự động VNACCS/VCIS theo các bước:
Khai báo tờ khai: Doanh nghiệp truyền dữ liệu điện tử lên hệ thống của Hải quan.
Phân luồng và kiểm tra: Hệ thống tự động phân loại dựa trên chỉ số rủi ro:
- Luồng Xanh: Chấp nhận thông quan ngay trên hệ thống.
- Luồng Vàng: Công chức hải quan kiểm tra chi tiết bộ hồ sơ giấy hoặc chứng từ điện tử.
- Luồng Đỏ: Kiểm tra chi tiết hồ sơ và tiến hành kiểm tra thực tế hàng hóa bằng máy soi hoặc thủ công.
Thực hiện nghĩa vụ thuế: Doanh nghiệp nộp thuế để được xác nhận thông quan chính thức.
Giám sát hàng hóa: Cơ quan hải quan giám sát cho đến khi hàng hóa thực sự rời khỏi khu vực cảng, kho bãi.
>>>>> Xem thêm:
- Luật Quản Lý Ngoại Thương 2017 Số 05/2017/QH14
- Thông Tư 03/2026/TT-BNNMT - Quy Định Mới Về Kiểm Dịch Động Vật, Sản Phẩm Động Vật Thủy Sản
- Luật Thương Mại 2005 số 36/2005/QH11
- Luật Thuế Xuất Khẩu, Thuế Nhập Khẩu 2016 Số 107/2016/QH13
- Luật Hải Quan 2014 Số 54/2014/QH13 – Khung Pháp Lý Quản Lý Nhà Nước Về Hải Quan
4. Các Loại Hình XNK Thực Tế & Mã Loại Hình Theo Quy Định
Doanh nghiệp cần lựa chọn mã loại hình phù hợp với mục đích sử dụng để đảm bảo quyền lợi về thuế:
Nhóm Kinh doanh tiêu dùng (Mã A11, A12, B11): Dành cho doanh nghiệp nhập hàng về để bán hoặc xuất hàng đi theo diện mua bán thương mại. Đây là nhóm nộp thuế ngay.
Nhóm Gia công (Mã E21, E52): Doanh nghiệp Việt Nam nhận nguyên liệu từ nước ngoài để sản xuất, sau đó xuất trả sản phẩm. Nhóm này được miễn thuế nhưng hải quan giám sát rất chặt chẽ về định mức sản xuất.
Nhóm Sản xuất xuất khẩu (Mã E31, E62): Doanh nghiệp tự mua nguyên liệu về sản xuất sản phẩm rồi xuất khẩu. Khác với gia công, doanh nghiệp có quyền sở hữu nguyên liệu.
Nhóm Chế xuất (Mã E11, E15, E42): Dành riêng cho các doanh nghiệp nằm trong Khu chế xuất (EPE). Hàng hóa ra vào khu vực này được coi là quan hệ xuất nhập khẩu với nước ngoài.
Hải Quan Là Gì? Vai Trò & Quy Trình Quản Lý Trong XNK
5. Hệ Thống Hải Quan Số Và Chính Phủ Điện Tử
Ngành Hải quan là đơn vị đi đầu trong việc số hóa để giảm thiểu thủ tục hành chính:
Hệ thống VNACCS/VCIS: Cho phép khai báo và thông quan tự động, rút ngắn thời gian xử lý từ vài ngày xuống còn vài giây (đối với luồng xanh).
Giám sát tự động (VASSCM): Kết nối dữ liệu giữa cơ quan hải quan và kho bãi, cảng biển để quản lý hàng hóa ra vào cảng tức thời.
Cơ chế một cửa quốc gia (NSW): Kết nối liên thông giữa Hải quan và các Bộ, ngành để tiếp nhận giấy phép điện tử, tích hợp tất cả các yêu cầu về giấy phép của các Bộ ngành lên một hệ thống duy nhất. Doanh nghiệp chỉ cần khai báo một nơi để nhận kết quả từ nhiều cơ quan.
Hải quan thông minh: Sử dụng công nghệ AI, dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích rủi ro, giúp giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế hàng hóa đối với các doanh nghiệp có ý thức tuân thủ tốt.
Dịch vụ công trực tuyến: Hầu hết các thủ tục từ cấp mã số thuế, hủy tờ khai đến nộp thuế đều được thực hiện qua internet.
6. Lưu Ý Quan Trọng Khi Làm Việc Với Hải Quan
Tính tuân thủ tự nguyện: Hải quan áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro, đánh giá uy tín doanh nghiệp dựa trên lịch sử khai báo. Doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ thường xuyên được vào luồng xanh. Nếu doanh nghiệp có lịch sử khai báo sai, tỷ lệ bị vào Luồng Đỏ sẽ tăng lên rất cao.
Tính nhất quán của chứng từ: Toàn bộ thông tin trên Hợp đồng, Hóa đơn (Invoice) và Phiếu đóng gói (Packing List) phải khớp với tờ khai hải quan.
Xác định mã HS Code: Cần tra cứu kỹ biểu thuế để áp mã HS chính xác. Khai sai mã HS hoặc khai thấp trị giá sẽ bị đưa vào danh sách kiểm tra trọng điểm. Nếu chưa chắc chắn, doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục xác định trước mã số với Cục Hải quan.
Thời gian lưu trữ dữ liệu: Doanh nghiệp có trách nhiệm lưu trữ hồ sơ hải quan trong 5 năm. Hải quan có quyền kiểm tra sau thông quan tại trụ sở doanh nghiệp để đối soát dữ liệu đã khai báo.
Trung thực về trị giá: Tránh việc khai thấp trị giá hàng hóa để giảm thuế, vì hệ thống quản lý rủi ro của hải quan sẽ cảnh báo và tiến hành tham vấn giá ngay lập tức.
Báo cáo quyết toán: Đối với loại hình Gia công và Sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp phải nộp báo cáo sử dụng nguyên liệu cho hải quan vào cuối năm tài chính.
Trong bối cảnh các quy định pháp luật và công nghệ quản lý luôn được cập nhật, việc duy trì tính trung thực và sự nhạy bén trong nghiệp vụ là yếu tố tiên quyết.
Hy vọng những chia sẻ chi tiết về vai trò của hải quan và các lưu ý thực tế trong bài viết này đã mang lại giá trị hữu ích cho kế hoạch kinh doanh quốc tế của bạn. Đừng quên thường xuyên kiểm tra các thông báo mới nhất từ Bộ Tài chính để luôn làm chủ quy trình thông quan của mình.
Xuất nhập khẩu Lê Ánh không chỉ là đơn vị đào tạo khóa học xuất nhập khẩu, khóa học logistics thực tế cho người mới bắt đầu, trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu giúp học viên nâng cao chuyên môn ở từng vị trí công việc cụ thể thông qua các khóa học chuyên sâu như:
+ Khóa Học Báo cáo Quyết toán Hải quan
+ Khóa học Chứng nhận Xuất xứ Hàng hóa (Khóa học C/O)
+ Khóa học Mua hàng Thực chiến
+ Khóa Học Sale Xuất khẩu- Nghệ thuật Bán hàng Quốc tế
+ Khóa học Chứng từ Xuất nhập khẩu & Logistics
+ Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh Xuất nhập khẩu
+ Khóa Học Ôn thi Chứng chỉ CDCS
+ Khóa học Xuất nhập khẩu Thực tế dành cho Doanh nghiệp (Inhouse)
Hotline: 0904.84.8855
Ngoài các khóa học logistics chất lượng thì trung tâm Lê Ánh còn cung cấp các khóa học kế toán online - offline, khóa học hành chính nhân sự tại Hà Nội, TPHCM và học online chuyên nghiệp chất lượng tốt nhất hiện nay.
Thực hiện bởi: XUẤT NHẬP KHẨU LÊ ÁNH - TRUNG TÂM ĐÀO TẠO XUẤT NHẬP KHẨU THỰC TẾ SỐ 1 VIỆT NAM
