Cách hiểu và áp dụng đúng đắn FCA – Điều kiện Incoterms độc đáo trong hoạt động ngoại thương

Nội dung bài viết được cố vấn chuyên môn bởi ThS. Phạm Mai Anh - Thạc sĩ Kinh tế Đối ngoại Trường Đại học Ngoại Thương, Trưởng Phòng BSC & Xuất Nhập Khẩu tại Công Ty AB Inbev, Giảng viên khóa học xuất nhập khẩu thực tế; Khóa học Purchasing & Sale xuất khẩu chuyên sâu tại Trung tâm Lê Ánh.

FCA (Free Carrier – Giao cho người chuyên chở) là một điều kiện giao hàng thuộc nhóm F của Incoterms® 2020. Theo FCA, người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng khi giao hàng cho người chuyên chở hoặc người khác do người mua chỉ định tại địa điểm đã thỏa thuận và thực hiện thủ tục thông quan xuất khẩu nếu cần. Từ điểm giao hàng đó, rủi ro chuyển từ người bán sang người mua.

FCA có thể áp dụng cho đường biển, đường hàng không, đường bộ, đường sắt và vận tải đa phương thức. Với hàng container, FCA thường phù hợp hơn FOB khi hàng được giao cho carrier tại CY/CFS hoặc điểm nhận hàng trước khi lên tàu.

Bài viết dưới đây dưới sự phân tích chuyên sâu dựa trên kinh nghiệm thực tế của giảng viên tại Xuất nhập khẩu Lê Ánh sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn nội dung này.

>>>> Xem thêm: Xác định giá mua bán hàng hóa theo Incoterms

1. FCA Là Gì Trong Incoterms 2020?

FCA là viết tắt của Free Carrier, nghĩa là “Giao cho người chuyên chở”. Đây là điều kiện thuộc nhóm F của Incoterms® 2020 và có thể áp dụng cho mọi phương thức vận tải.

Theo FCA, người bán giao hàng cho người chuyên chở hoặc người khác do người mua chỉ định tại địa điểm đã thỏa thuận. Hai bên cần xác định càng cụ thể càng tốt địa điểm và điểm giao hàng, bởi đây là căn cứ quan trọng để xác định thời điểm hoàn thành nghĩa vụ giao hàng, chuyển giao rủi ro và phân chia một số chi phí giữa hai bên.

Khác với một số cách hiểu đơn giản rằng “FCA là giao cho hãng vận tải”, cách giao hàng thực tế còn phụ thuộc vào địa điểm mà người mua và người bán đã thống nhất.

1.1. Trường hợp giao hàng tại cơ sở của người bán

Nếu địa điểm FCA là nhà máy, kho hoặc cơ sở của người bán, hàng được coi là đã giao khi:

Người bán xếp hàng lên phương tiện vận tải do người mua bố trí.

Ví dụ:

FCA ABC Factory, Bac Ninh, Vietnam – Incoterms® 2020

Người mua chỉ định đơn vị vận tải đưa xe đến nhà máy ABC nhận hàng. Người bán chuẩn bị hàng, thực hiện nghĩa vụ thông quan xuất khẩu theo FCA và chịu trách nhiệm xếp hàng lên phương tiện nhận hàng.

Khi hàng đã được xếp lên phương tiện theo quy định tại địa điểm giao đã thống nhất, rủi ro chuyển từ người bán sang người mua.

Đây là điểm rất dễ nhầm với EXW. Theo EXW, người bán không có nghĩa vụ phải xếp hàng lên phương tiện nhận hàng; còn khi sử dụng FCA tại cơ sở người bán, người bán có trách nhiệm xếp hàng lên phương tiện của người mua.

1.2. Trường hợp giao hàng tại một địa điểm khác

Nếu địa điểm giao không phải cơ sở của người bán, chẳng hạn terminal hàng hóa, ICD hoặc một địa điểm khác được hai bên thống nhất, người bán phải đưa hàng đến địa điểm đó.

Hàng được coi là đã giao khi hàng đến điểm đã thỏa thuận trên phương tiện của người bán, sẵn sàng để dỡ xuống và được đặt dưới quyền định đoạt của người chuyên chở hoặc người khác do người mua chỉ định.

Ở trường hợp này, cần đặc biệt lưu ý:

Người bán không có nghĩa vụ dỡ hàng khỏi phương tiện của mình theo quy tắc FCA, trừ khi các bên có thỏa thuận khác.

Sự khác biệt giữa hai trường hợp trên ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm bốc dỡ và thời điểm chuyển rủi ro.

3. Điểm Chuyển Giao Rủi Ro Trong FCA Xác Định Thế Nào?

Một trong những điểm quan trọng nhất của điều kiện FCA mà doanh nghiệp cần nắm rõ chính là nghĩa vụ bốc dỡ hàng hóa, phụ thuộc vào địa điểm thỏa thuận giao hàng:

Đây là nội dung quan trọng nhất khi áp dụng FCA. Rủi ro không chuyển khi hàng đến cảng đích, cũng không mặc nhiên chuyển khi hàng lên tàu. Rủi ro chuyển khi người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng tại điểm FCA đã thỏa thuận.

Vì vậy, cùng sử dụng FCA nhưng hai hợp đồng ghi địa điểm giao khác nhau có thể dẫn đến thời điểm chuyển rủi ro hoàn toàn khác nhau.

Ví dụ 1: FCA tại kho người bán

Hai bên thỏa thuận:

FCA ABC Factory, Bac Ninh, Vietnam – Incoterms® 2020

Người mua bố trí carrier đưa xe đến kho ABC nhận hàng.

Người bán xếp hàng lên xe. Sau khi hoàn thành việc xếp hàng theo điều kiện FCA, nghĩa vụ giao hàng được hoàn thành và rủi ro chuyển sang người mua.

Nếu phương tiện gặp tai nạn sau khi rời nhà máy và hàng bị hư hỏng, về nguyên tắc rủi ro đã thuộc về người mua, nếu người bán đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ giao hàng.

Ví dụ 2: FCA tại terminal hàng hóa sân bay

Hai bên thỏa thuận:

FCA TCS Cargo Terminal, Tan Son Nhat Airport, Ho Chi Minh City, Vietnam – Incoterms® 2020

Người bán chịu trách nhiệm đưa hàng từ kho đến terminal đã thống nhất.

Khi hàng đến đúng điểm giao trên phương tiện của người bán, sẵn sàng để dỡ và được đặt dưới quyền định đoạt của carrier/người được người mua chỉ định, nghĩa vụ giao hàng theo FCA được hoàn thành.

Rủi ro sau điểm này thuộc về người mua.

Ví dụ 3: FCA với hàng container đường biển

Người bán đóng hàng vào container và giao container cho carrier tại CY/terminal được chỉ định.

Nếu địa điểm đó chính là điểm FCA ghi trong hợp đồng, rủi ro có thể chuyển cho người mua trước thời điểm container được xếp lên tàu.

Đây là một trong những lý do FCA thường phù hợp với thực tế vận chuyển container hơn FOB.

Tại sao phải ghi điểm giao FCA thật cụ thể?

Nếu hợp đồng chỉ ghi:

FCA Ho Chi Minh City – Incoterms® 2020

thì phạm vi địa lý vẫn quá rộng.

TP.HCM có thể bao gồm kho người bán, ICD, terminal, sân bay hoặc nhiều địa điểm nhận hàng khác nhau. Khi xảy ra tổn thất, hai bên có thể tranh luận về việc hàng đã thực sự được giao hay chưa.

Vì vậy, nên ghi cụ thể:

FCA + địa điểm/điểm giao hàng cụ thể + Incoterms 2020.

4. Vì Sao FCA Thường Phù Hợp Với Hàng Container Hơn FOB?

Một lỗi phổ biến trong hoạt động xuất nhập khẩu là sử dụng FOB theo thói quen cho gần như mọi lô hàng đường biển, kể cả hàng container.

FOB và FCA đều có thể dẫn đến tình huống người mua tổ chức vận tải chính, nhưng điểm giao hàng và thời điểm chuyển rủi ro khác nhau.

Với hàng container, người bán thường giao container cho carrier tại CY, CFS hoặc terminal. Từ thời điểm carrier tiếp nhận container đến khi container thực sự được xếp lên tàu có thể tồn tại một khoảng thời gian mà người bán không còn trực tiếp kiểm soát hàng.

FCA cho phép các bên xác định điểm giao tại nơi carrier tiếp nhận hàng, vì vậy có thể phản ánh sát hơn quy trình vận chuyển container thực tế.

So sánh FCA và FOB

Ví dụ

Doanh nghiệp Việt Nam xuất một container hàng từ Bắc Ninh qua cảng Hải Phòng.

Container được người bán giao cho carrier tại CY trước khi được đưa lên tàu.

Nếu hợp đồng sử dụng FCA và xác định CY là điểm giao, rủi ro có thể chuyển khi người bán hoàn thành giao container cho carrier tại điểm đó.

Nếu sử dụng FOB, điểm chuyển rủi ro lại gắn với thời điểm hàng được giao lên tàu.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên lựa chọn FCA hay FOB đơn thuần dựa trên thói quen hoặc suy nghĩ “xuất đường biển thì dùng FOB”. Cần căn cứ vào phương thức vận tải và điểm thực tế người bán giao hàng cho carrier.

Trong Incoterm 2020, Điều kiện FCA - Giao hàng cho người chuyên chở có nghĩa là người bán giao hàng đã thông quan xuất khẩu cho người mua tại cơ sở của người bán hoặc tại nơi thoả thuận khác. Người bán sẽ kết thúc trách nhiệm của mình khi giao hàng cho người chuyên chở do người mua thuê. Mọi rủi ro liên quan đến hàng hoá sẽ được chuyển từ người bán sang người mua kể từ khi hàng được giao.

Như vậy: 

• Người bán thông quan hàng xuất. Người mua thông quan hàng nhập.
• Người mua thuê phương tiện vận tải
• Địa điểm giao hàng ở nước người bán. Có các địa điểm giao hàng thường gặp:

FCA (kho người bán)

FCA (Sân bay đi/Sân bay Tân Sơn Nhất)

FCA (cảng xuất/cảng Cát Lái)

»» Tham khảo: Lộ Trình Học Xuất Nhập Khẩu Cho Người Mới Bắt Đầu

Nếu bạn muốn tìm hiểu rõ hơn về các điều kiện thương mại quốc tế Incoterms và vận dụng vào thực tiến, bạn có thể tham gia Khóa học xuất nhập khẩu thực tế tại Xuất nhập khẩu Lê Ánh. Khóa học được giảng dạy bởi đội ngũ chuyên gia trong lĩnh vực xuất nhập khẩu và Logistics đang làm việc tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics lớn trong nước và quốc tế.

Để được hỗ trợ về nghiệp vụ xuất nhập khẩu - logistics bạn có thể tham gia group sau: https://www.facebook.com/groups/giadinhxuatnhapkhaulogistics.

Đây là Group cộng đồng, quy tụ số lượng lớn những người làm nghề, cùng chia sẻ, hướng dẫn nhau về kiến thức, kinh nghiệm thực tế. Group này cũng có sự hỗ trợ chuyên môn của các giảng viên tại Xuất nhập khẩu Lê Ánh.

Xuất nhập khẩu Lê Ánh không chỉ là đơn vị đào tạo khóa học xuất nhập khẩu ở Hà Nội và Khóa học xuất nhập khẩu tại TPHCM, Khóa học xuất nhập khẩu online, khóa học logistics thực tế cho người mới bắt đầu, trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu giúp học viên nâng cao chuyên môn ở từng vị trí công việc cụ thể thông qua các khóa học XNK chuyên sâu như: 

• Khóa học Khai báo Hải quan
• Khóa Học Báo cáo Quyết toán Hải quan
• Khóa học Chứng nhận Xuất xứ Hàng hóa (Khóa học C/O)
• Khóa học Thanh toán Quốc tế
• Khóa học Mua hàng Thực chiến
• Khóa Học Sale Xuất khẩu- Nghệ thuật Bán hàng Quốc tế
• Khóa học Chứng từ Xuất nhập khẩu & Logistics
• Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh Xuất nhập khẩu
• Khóa học Tra mã HS
• Khóa học Sale Logistics
• Khóa Học Ôn thi Chứng chỉ CDCS
• Khóa học Xuất nhập khẩu Thực tế dành cho Doanh nghiệp (Inhouse)

Hotline: 0904.84.8855

Ngoài các khóa học xnk - logistics chất lượng thì trung tâm Lê Ánh còn cung cấp các khóa học kế toán online - offline, khóa học hành chính nhân sự tại Hà Nội, TPHCM và học online chuyên nghiệp chất lượng tốt nhất hiện nay.

Thực hiện bởi: XUẤT NHẬP KHẨU LÊ ÁNH - TRUNG TÂM ĐÀO TẠO XUẤT NHẬP KHẨU THỰC TẾ HÀNG ĐẦU VIỆT NAM