Các Loại Hình Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu Logistics Tại Việt Nam

Tổng hợp các loại hình doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics tại Việt Nam hiện nay. Phân tích đặc điểm, điều kiện hoạt động và lưu ý pháp lý doanh nghiệp cần biết cùng Xuất nhập khẩu Lê Ánh qua bài viết dưới đây.

1. Tổng Quan Về Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu - Logistics

Một sai lầm phổ biến của các bạn trẻ mới vào nghề (Newbie) và thậm chí cả những nhân viên Sales Logistics (Sales Fwd): Đó là sự mơ hồ về "chân dung khách hàng" và "vai trò của các bên".

- Xuất nhập khẩu không đơn thuần là việc mua đứt bán đoạn quốc tế. Nó là một hệ sinh thái với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp đảm nhận các khâu hoạt động trong chuỗi cung ứng.

- Nếu bạn là ứng viên tìm việc, việc chọn sai loại hình doanh nghiệp sẽ dẫn đến định hướng sự nghiệp lệch lạc. Nếu bạn là Sales Logistics, không hiểu loại hình doanh nghiệp của khách hàng đồng nghĩa với việc bạn không biết "nỗi đau" của họ là gì để chào giá.

- Tìm hiểu các loại hình doanh nghiệp XNK và Logistics tại Việt Nam dựa trên hai tiêu chí cốt lõi nhất: Vai trò trong chuỗi cung ứng (Thực tế vận hành) và Hình thức pháp lý (Luật quy định).

2. Loại Hình Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu Logistics Theo Vai Trò Trong Chuỗi Cung Ứng

Đây là cách phân loại thực chiến nhất. Khi cầm một bộ chứng từ (Docs) trên tay, bạn cần biết ai là người bán (Shipper), ai là người mua (Consignee) và ai là người vận chuyển (Carrier/Forwarder).

2.1 Nhóm Chủ Hàng (Shipper/Consignee) 

Đây là nhóm doanh nghiệp trực tiếp sở hữu hàng hóa, quyết định việc mua bán và là người trả tiền cước vận chuyển (trong hầu hết các trường hợp Incoterms nhóm E, F hoặc C, D tùy chiều).

• Doanh nghiệp Thương mại XNK (Trading Company)

Đây là loại hình phổ biến và năng động nhất tại Việt Nam.

√ Đặc điểm nhận diện: Họ thường không có nhà máy sản xuất (hoặc chỉ có xưởng gia công nhỏ). Hoạt động chính là mua đi bán lại (Buy low, Sell high) để hưởng chênh lệch.

√ Phân nhánh chi tiết:

+ Công ty xuất khẩu nông sản/thủ công mỹ nghệ: Họ đi thu gom hàng từ nông dân, hợp tác xã, sơ chế đóng gói rồi xuất khẩu. (Ví dụ: Các công ty trading xuất khẩu gạo, cà phê, mây tre đan).

+ Công ty nhập khẩu phân phối: Họ nhập khẩu độc quyền hoặc thương mại các mặt hàng như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thiết bị y tế, máy móc công trình... sau đó phân phối lại cho đại lý/bệnh viện/siêu thị trong nước.

√ Ưu điểm: Quyết định cực nhanh. Giám đốc thường là người trực tiếp chốt giá cước.

√ Nhu cầu Logistics: Rất cao. Họ thường thuê ngoài (Outsource) toàn bộ từ cước tàu (Sea/Air), thủ tục hải quan (Customs) đến vận chuyển nội địa (Trucking). Đây là khách hàng mục tiêu số 1 của các công ty Forwarder vừa và nhỏ.

• Doanh nghiệp Sản xuất có hoạt động XNK (Manufacturer)

Nhóm này là "xương sống" của nền kinh tế, tạo ra giá trị thặng dư thực tế.

√ Nhà máy sản xuất hàng xuất khẩu (Exporter):

+ Các ngành chủ lực: Dệt may, Da giày, Gỗ nội thất, Thủy sản.

+ Đặc thù Logistics: Lượng hàng cực lớn (Volume lớn), thường đi nguyên container (FCL). Tuy nhiên, nhiều đơn vị làm gia công (CMT) thường xuất theo chỉ định (Nominated) của người mua nước ngoài, nên Sales Việt Nam khó chen chân vào phần cước quốc tế (Ocean Freight), chỉ làm được phần Local charge và Trucking.

√ Nhà máy nhập khẩu nguyên liệu/máy móc (Importer):

+ Họ nhập hạt nhựa, sắt thép, linh kiện điện tử... để phục vụ sản xuất.

+ Đặc thù Logistics: Yêu cầu cực cao về tiến độ (Lead time). Nếu hàng về chậm, dây chuyền sản xuất phải dừng (Line down), gây thiệt hại hàng tỷ đồng. Do đó, họ cần độ tin cậy hơn là giá rẻ.

• Công ty Trung gian - Ủy thác XNK (Entrusted Import/Export)

Một loại hình khá đặc thù tại Việt Nam.

- Là đơn vị có chức năng XNK, đứng tên trên tờ khai hải quan thay cho một đơn vị khác (bên ủy thác) chưa đủ điều kiện hoặc không muốn xuất hiện pháp nhân.

- Thực tế: Dịch vụ này đang thu hẹp dần do thủ tục thành lập doanh nghiệp ngày càng dễ. Tuy nhiên, vẫn phổ biến ở các mặt hàng cần giấy phép con phức tạp (như nhập khẩu xe chuyên dụng, hóa chất...).

>> Tham khảo: Khoá học xuất nhập khẩu thực tế

2.2 Nhóm Doanh Nghiệp Cung Cấp Dịch Vụ Logistics

• Công ty Giao nhận vận tải (Freight Forwarder)

Người trong nghề hay gọi tắt là "Fwd" (Forwarder).

- Freight Forwarder chuyên thu xếp các lô hàng cho chủ hàng bằng cách kết hợp nhiều phương thức vận tải (biển, hàng không, bộ) và xử lý các thủ tục giấy tờ, thông quan.

- Forwarder Quốc tế (Global Forwarder): Các "ông lớn" như Kuehne+Nagel, DHL, DB Schenker. Họ có hệ thống đại lý toàn cầu, giá cước cực tốt (Tier 1) với hãng tàu. Thường phục vụ các khách hàng FDI lớn (Samsung, LG, Nike...).

- Forwarder Nội địa (Local Forwarder): Các công ty SME tại Việt Nam. Điểm mạnh là sự linh hoạt, chăm sóc khách hàng kỹ ("cầm tay chỉ việc"), sẵn sàng cho công nợ và xử lý các ca khó về hải quan mà các công ty Global từ chối làm.

• Hãng tàu Và Hãng hàng không (Carrier/Airline)

Là đơn vị sở hữu phương tiện vận tải (Tàu mẹ, Máy bay).

Họ là người bán chỗ (Space/Slot) cho Forwarder. Trước đây Carrier chỉ làm việc với Fwd lớn, nhưng xu hướng hiện nay các hãng tàu (như Maersk, CMA CGM) đang mở rộng làm trực tiếp dịch vụ Logistics trọn gói cho chủ hàng (Direct Shipper), trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Forwarder.

• Doanh nghiệp Hạ tầng & Kho bãi (Asset-based Logistics)

+ Cảng cạn (ICD - Inland Container Depot): Nơi làm thủ tục thông quan, tập kết container trong nội địa (VD: ICD Mỹ Đình, ICD Phước Long).

+ Kho ngoại quan (Bonded Warehouse): Nơi lưu giữ hàng hóa chưa làm thủ tục nhập khẩu hoặc hàng chờ xuất khẩu.

+ Kho CFS (Container Freight Station): Điểm thu gom hàng lẻ (LCL).

2.3 Nhóm Dịch Vụ Hỗ Trợ (Support Services)

♦ Đại lý Hải quan (Customs Broker): Lưu ý, "Đại lý hải quan" khác với "người khai thuê hải quan". Đại lý hải quan phải được Tổng cục Hải quan công nhận, nhân viên phải có chứng chỉ hành nghề và được phép dùng chữ ký số của Đại lý để khai báo thay cho chủ hàng.

♦ Giám định & Cấp C/O: VCCI, Bộ Công Thương (cấp C/O), Vinacontrol, SGS (Giám định chất lượng/số lượng).

3. Phân Loại Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu Theo Hình Thức Pháp Lý

Hiểu về pháp lý giúp bạn nắm được quy mô vốn, trách nhiệm tài chính và các ưu đãi thuế quan đặc biệt – yếu tố sống còn trong XNK.

3.1 Doanh nghiệp Chế Xuất (EPE - Export Processing Enterprise)

Đây là từ khóa quan trọng bậc nhất mà bất kỳ ai làm XNK cũng phải hiểu sâu.

- Doanh nghiệp chế xuất (EPE) là doanh nghiệp chuyên sản xuất hàng hóa xuất khẩu, hoạt động trong Khu chế xuất hoặc Khu công nghiệp, Khu kinh tế nhưng được ngăn cách với bên ngoài (Khu phi thuế quan).

- Đặc quyền về Thuế Và Hải quan:

• Thuế: Được miễn thuế nhập khẩu và thuế GTGT (VAT 0%) đối với hàng hóa nhập khẩu để tạo tài sản cố định và nguyên liệu sản xuất.
• Hải quan: Phải thực hiện thủ tục hải quan cho cả đầu nhập và đầu xuất (kể cả mua bán với doanh nghiệp nội địa).
• Mã loại hình: Thường sử dụng E11 (Nhập nguyên liệu của DNCX), E15 (Nhập nguyên liệu từ nội địa), E42 (Xuất khẩu sản phẩm của DNCX).

- Lưu ý: Khi bán hàng vào DNCX, doanh nghiệp nội địa được xem như là xuất khẩu tại chỗ. Cần mở tờ khai hải quan thì mới được hưởng thuế suất VAT 0%, nếu không sẽ phải xuất hóa đơn VAT 8% hoặc 10% như bán trong nước.

3.2 Doanh nghiệp Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài (FDI)

• Đặc điểm: Do nhà đầu tư nước ngoài góp vốn thành lập (có thể 1% đến 100% vốn, nhưng thường gặp là 100% hoặc liên doanh lớn).

• Vị thế trong XNK: Chiếm hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.

• Môi trường làm việc: Quy trình cực kỳ chuẩn chỉ (SOP - Standard Operating Procedure). Nhân sự làm việc tại đây sẽ học được tính chuyên nghiệp, tuân thủ (Compliance) nhưng áp lực cao.

• Cơ hội cho Sales: Tiếp cận khó, quy trình thầu (Bidding) phức tạp kéo dài 3-6 tháng. Nhưng nếu trúng thầu (Win bid) thì sản lượng cực kỳ ổn định (Stable volume).

3.3 Doanh nghiệp Tư Nhân & Công Ty TNHH (SME)

• Doanh nghiệp Tư nhân: Chủ yếu là các đơn vị thương mại nhỏ, nhập hàng tiểu ngạch hoặc chính ngạch quy mô nhỏ. Trách nhiệm vô hạn về tài sản nên khá rủi ro trong thanh toán quốc tế.

• Công ty TNHH (1 thành viên hoặc 2 thành viên trở lên): Mô hình phổ biến nhất của các công ty Forwarder Việt Nam và các công ty Trading.

• Ưu điểm: Cơ cấu gọn nhẹ, linh hoạt.

• Nhược điểm: Khó cạnh tranh về giá vốn với các tập đoàn lớn.

3.4 Công Ty Cổ Phần (JSC)

Thường là các doanh nghiệp XNK quy mô lớn đã cổ phần hóa hoặc các tập đoàn tư nhân lớn (như Thép Hòa Phát, Vinamilk...). Bộ máy cồng kềnh, quy trình phê duyệt qua nhiều cấp nhưng tài chính mạnh, khả năng thanh toán quốc tế (L/C) uy tín.

4. Cơ Hội Nghề Nghiệp Lựa Chọn Loại Hình Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu Phù Hợp

• Đối Với Ứng Viên Tìm Việc

- Nếu bạn thích sự ổn định và quy trình chuẩn: Hãy nhắm vào Doanh nghiệp FDI hoặc Doanh nghiệp Chế xuất (EPE). Bạn sẽ làm một mắt xích nhỏ trong một bộ máy lớn

- Ví dụ: Chỉ chuyên làm chứng từ, hoặc chỉ chuyên khai báo hải quan. Lương khởi điểm thường cao hơn mặt bằng chung.

- Nếu bạn thích sự năng động và học hỏi toàn diện: Hãy chọn Công ty Forwarder (SME) hoặc Trading TNHH. Tại đây, "một người làm việc của ba người". Bạn vừa phải check giá cước, vừa làm chứng từ, vừa đi hiện trường. Cực nhưng sẽ trưởng thành rất nhanh và hiểu toàn cảnh bức tranh XNK.

- Nếu bạn muốn thu nhập không giới hạn: Vị trí Sales Logistics tại các công ty Forwarder là lựa chọn số 1. Thu nhập dựa trên hoa hồng (Incentive), không bị giới hạn trần lương.

• Đối Với Sales Logistics

- Khi tiếp cận Trading Company: Hãy đánh vào GIÁ (Rate) và sự LINH HOẠT (Flexibility). Họ cần bạn xử lý các tình huống gấp, cho nợ cước (Credit) và support bất kể ngày đêm.

- Khi tiếp cận Doanh nghiệp Sản xuất/FDI: Đừng chỉ nói về giá rẻ. Hãy nói về GIẢI PHÁP (Solution) và AN TOÀN (Safety). Hãy chứng minh bạn có hệ thống tracking tốt, có bảo hiểm trách nhiệm, có kinh nghiệm xử lý hàng tương tự. Họ sợ nhất là đứt gãy chuỗi cung ứng, không phải là đắt hơn vài USD.

- Khi tiếp cận Doanh nghiệp Chế xuất (EPE): Bạn buộc phải am hiểu về Thủ tục hải quan hàng gia công/sản xuất xuất khẩu. Nếu bạn tư vấn sai mã loại hình, khiến họ bị truy thu thuế, bạn sẽ mất khách vĩnh viễn.

5. Các Câu Hỏi Thường Gặp Về Loại Hình Doanh Nghiệp Xuất Nhập Khẩu Logistics

• Q1: Doanh nghiệp chế xuất có được bán hàng vào nội địa không?

A: Có. Doanh nghiệp chế xuất được phép bán hàng vào nội địa. Tuy nhiên, người mua nội địa phải mở tờ khai nhập khẩu và nộp thuế nhập khẩu, thuế GTGT theo quy định (trừ trường hợp hàng hóa đó thuộc diện miễn thuế).

• Q2: Sự khác nhau cơ bản giữa Công ty Trading và Công ty Forwarder là gì?

A: Công ty Trading là chủ sở hữu hàng hóa (mua bán hàng). Công ty Forwarder là đơn vị cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng hóa đó. Trading trả tiền cho Forwarder để thuê vận chuyển.

• Q3: Sales Logistics nên tập trung vào loại hình khách hàng nào nhất?

A: Tùy thuộc vào thế mạnh của công ty bạn. Nếu công ty bạn mạnh về cước biển (Sea freight) tuyến Mỹ/Âu, hãy tìm các nhà máy sản xuất hàng FOB. Nếu công ty bạn mạnh về làm thủ tục hải quan và trucking, hãy tìm các doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, thiết bị hoặc doanh nghiệp chế xuất.

• Q4: Doanh nghiệp FDI có bắt buộc phải thuê Forwarder toàn cầu (Global) không?

A: Không bắt buộc, nhưng thường được chỉ định (Nominated) bởi trụ sở chính (Headquarter). Tuy nhiên, các mảng dịch vụ nội địa (Local services) như thủ tục hải quan, vận tải bộ tại Việt Nam thì họ vẫn thường thuê các Forwarder nội địa (Local Hero) vì sự am hiểu địa phương.

Hiểu rõ các loại hình doanh nghiệp xuất nhập khẩu không chỉ là kiến thức nhập môn mà còn là tư duy chiến lược để tồn tại trong ngành. Dù bạn là một nhân viên chứng từ, một Sales Logistics "máu lửa" hay một chủ doanh nghiệp, việc định vị đúng mình là ai và đối tác của mình thuộc loại hình nào sẽ giúp bạn giảm thiểu rủi ro pháp lý và tối ưu hóa lợi nhuận.

Ngành XNK và Logistics tại Việt Nam đang thay đổi rất nhanh với sự hỗ trợ của công nghệ và các hiệp định FTA thế hệ mới, việc hiểu đúng nền tảng XNK sẽ giúp bạn tự tin hơn khi gia nhập ngành Xuất nhập khẩu.

Xuất nhập khẩu Lê Ánh không chỉ là đơn vị đào tạo khóa học xuất nhập khẩu, khóa học logistics thực tế cho người mới bắt đầu, trung tâm tập trung đào tạo chuyên sâu giúp học viên nâng cao chuyên môn ở từng vị trí công việc cụ thể thông qua các khóa học chuyên sâu như: 

+ Khóa học Khai báo Hải quan

+ Khóa Học Báo cáo Quyết toán Hải quan

+ Khóa học Chứng nhận Xuất xứ Hàng hóa (Khóa học C/O)

+ Khóa học Thanh toán Quốc tế

+ Khóa học Mua hàng Thực chiến

+ Khóa Học Sale Xuất khẩu- Nghệ thuật Bán hàng Quốc tế

+ Khóa học Chứng từ Xuất nhập khẩu & Logistics

+ Khóa học Khởi nghiệp Kinh doanh Xuất nhập khẩu

+ Khóa học Tra mã HS

+ Khóa học Sale Logistics

+ Khóa Học Ôn thi Chứng chỉ CDCS

+ Khóa học Xuất nhập khẩu Thực tế dành cho Doanh nghiệp (Inhouse)

Hotline: 0904.84.8855

Ngoài các khóa học xuất nhập khẩu - logistics chất lượng thì trung tâm Lê Ánh còn cung cấp các khóa học kế toán online - offline, khóa học hành chính nhân sự tại Hà Nội, TPHCM và học online chuyên nghiệp chất lượng tốt nhất hiện nay.

Thực hiện bởi: XUẤT NHẬP KHẨU LÊ ÁNH - TRUNG TÂM ĐÀO TẠO XUẤT NHẬP KHẨU THỰC TẾ SỐ 1 VIỆT NAM